گاه باره سیاست

آسيه مهرورز –شبکه خبر

اين هفته ديميتري مدودف رئيس جمهوري روسيه در سفر به جمهوري آذربايجان به همراه الهام عليف همتاي آذري خود موافقنامه اي اقتصادي در باره افزايش خريد گاز از اين کشور امضا کردند مدودف در حالي به باکو سفر کرد که امضاي قرارداد تمديد اجاره پايگاه نظامي روسيه در غرب ارمنستان در جريان سفر دو هفته قبل  مدودف به اين جمهوري چندان مورد پسند آذري ها قرار نگرفت و اغلب پيش بيني ها از سفر مدودف به باکو حاکي از ابراز گلايه مقامات اين کشور از مدودف بود با اين حال آنچه بر اهميت ديدار رهبر کرملين از آذربايجان افزود بيش از آنکه به تعيين حدود مزي دو کشور و بهره برداري از رودخانه مرزي سامور بازگردد از فضاي جديدي در روابط گازي دو کشور حکايت دارد که قطعا با پيامدهاي استراتژيک و ژئو اکونوميک براي منطقه قفقاز و بازيگر قدرتمند آن روسيه همراه خواهد شد ماجرا از اين قرار است که در جريان سفر مدودف به باکو دو کشور توافق کردند از سال 2011 حجم خريد گاز روسيه از جمهوري آذربايجان به ميزان 2 ميليارد متر مکعب در سال و از سال 2012 به بيش از 2 ميليارد مکعب متر برسد .براساس. در اين توافقنامه روسيه متعهد شد تا گاز وارداتي از آذربايجان را به قيمتي بالاتر از قيمت گاز خريداري شده از کشورهاي منطقه يعني معادل 245تا240 دلار در ازاي هر 1000 مترمکعب خريداري کند . اين در حالي است که با توجه به قيمت پرداختي اين شرکت به ساير طرفهاي قرارداد خود در جمهوريهاي شوروي سابق اين مبلغ بالاترين قيمت بشمار مي رود. در بررسي اهداف روسيه و جمهوري آذربايجان از نهايي کردن قراردادي که نزديک به يکسال از عمر آن مي گذرد چند نکته حائز اهميت است :

بديهي است از نظر جمهوري آذربايجان تقويت روابط قدرتهاي منطقه و فرامنطقه با جمهوري ارمنستان به ضرر توازن موجود در روابط باکو -ايروان بر سر مناقشه قره باغ تمام خواهد شد و اين نکته اي است که روسها بخوبي آن را درک کرده اند و با دلجويي از باکو حوزه جديدي از همکاري اقتصادي با اين کشور در زمينه انرژي گشودند . وجه ديگر هدف باکو از امضاي چنين توافقنامه اي با روسيه به تلاشهاي ترکيه براي عادي سازي روابطش با ارمنستان باز ميگردد اين تحرکات اگرچه هنوز به جايي نرسيده است اما از سر گيري روابط دو کشور ميتواند باز هم توازن سياسي و امنيتي منطقه را به ضرر جمهوري آذربايجان برهم زند و بالاخره اينکه بروز تنشهاي اخير در روابط باکو – واشنگتن در ماههاي اخير يکي ديگر از انگيزه هايي است که باکو را به تقويت روابط منطقه اي با همسايگان سوق داده است جمهوري آذربايجان در سالهاي اخير تمايلات غرب گرايانه آ شکاري از خود بروز داده است که از ان جمله مشارکت در خط لوله نفتي باکو -جيهان ، اعزام نيروي نظامي به افغانستان در چارچوب ائتلاف تحت رهبري امريکا ،خروج از پيمان امنيت جمعي کشورهاي مشترک المنافع ، عضويت در اتحاديه غربگراي گوام و طرح مشارکت براي صلح ناتو است .با اين حال مقامات باکو اکنون به اين درک از واقعيت رسيده اند که حتی اگر امتيازات بيشتري هم بدهند ، تغييری دراستراتژی امريکا به مفهوم رويگرداني از همسويي اين کشور در قبال ارمنستان و مناقشه قره باغ بوجود نخواهد آمد .چنانکه تصويب کمک 10 ميليون دلاري امريکا براي جدايي طلبان قره باغ ،در کنار کمک بلاعوض چهل و چهار ميليون دلاري به ارمنستان براي سال 2010، دعوت نکردن اوباما از الهام علي اف براي شرکت در کنفرانس بين المللي امنيت هسته اي در واشنگتن و حمايت امريکا از جريانهاي غرب گرا و مخالف دولت از ديگر دلايلي است که باکو را به تعديل در مناسباتش با واشنگتن واداشته است

اما طرف روسي نيز از امضاي قرار داد جديد گازي با اذربايجان چند هدف عمده را دنبال ميکند نخست اينکه اين کشور به همکاري گازي با همسايگان به مثابه فرصتي براي ايفاي نقش برادر بزرگتر مي نگرد که مي بايست جايگاه نخست را در فرايند تعاملات مربوط به همکاريهاي نفت و گاز منطقه داشته باشد ؛ از اين جهت روسيه ورود جمهوري آذربايجان را به خط لوله گازي نابوکو که در آينده احداث خواهد شد مغاير منافع ملي خود دانسته و با ايجاد انگيزه هاي اقتصادي براي باکو همچون بالا بردن نرخ خريد گاز کوشيده اين کشور را در بازي بزرگ انرژي با خود همراه کند با اين وجود روسيه نابوکو را رقيبي جدي براي منافع خود مي داند . روسيه در چارچوب معماري نوين انرژي منطقه با احداث خط لوله جريان شمالي در زير درياي بالتيک و تلاش براي احداث خط لوله جريان جنوبي و نيز توافق مشابه با ترکمنستان براي خريد گاز اين کشور مي کوشد مجموعه اي ابتکارات را براي مديريت انرژي در حوزه خزر به ضرر کشورهاي غربي اعمال کند از نظر مسکو حفظ انحصار در بازار انرژی تنها حوزه ای است که روسيه در آن قدرت خود را در برابر غرب حفظ کرده و از اين اهرم، در چانه زني هاي سياسي و اقتصادي با اروپا بهره برداري ميکند هرچند اروپا پس از تجربه بحران گازي در روابط روسيه – اوکراين که به قطع ترانزيت گاز اروپا منجر شده همچنان در صدد تنوع بخشيدن به شرکاي انرژي خود برآمده و با مطرج کردن خط لوله نابوکو و کريدور جنوبي در صدد کاستن از وابستگي به روسيه است ،اما اين چيزي نيست که با سکوت و مماشات مسکو همراه شود از طرف ديگر، اختلافات روسيه با غرب به ويژه امريکا بر سر بر سر حوزه نفوذ خود در اروپای شرقی و جمهوری‌های مشترک المنافع +حمايت امريکا ار گسترش ناتو تا مرزهاي روسيه ،رقابتهاي آشکار و نهان روسيه و غرب بر سر مالکيت و منابع نفت و گاز قطب شمال و از هم مهمتر نااميدي روسيه از محقق نشدن شعار تغيير اوباما در روابط واسنگتن – مسکو موجب شده تا روسيه بکوشد با کارتهاي منطقه اي خود همچنان به بازيگري هوشمندانه اي دست بزند اين در حاليست که نقش روسيه در منطقه پساشوروی برای اروپا از اهميت حياتی برخوردار است. حتی يک تجديد نظر جزئی در نظم پساشوروی در جهت افزايش نفوذ روسيه در منطقه ، به شدت سياستهای امنيتی و استراتژيک غرب را تحت تاثير قرار می دهد.از همين رو امضاي توافقنامه گازي جديد بين روسيه و آذربايجان ،خبر نگران کننده اي براي اتحاديه اروپا است که ميکوشد با احداث خط لوله نابوکو از وابستگي خود به گاز روسيه بکاهد و بدين ترتيب امنيت انرژي را در منطقه تضمين نمايد

اما اينکه اين اقدام روسيه چه تاثيري بر وضعيت ايران دارد پرواضح است که در همين چارچوب روسيه از دور شدن ايران از سيکل تامين کنندگان گاز اروپا استقبال مي کند و به همين دليل است که روسها بارها از همکاريهاي گازي ايران با کشورهاي آسيايي و از جمله خط لوله صلح استقبال کرده اند بر اين اساس اعلام آمادگي اخير ايران در افزايش واردات گاز از جمهوري آذربايجان به ميزاني بيش از رقم کنوني 2 ميليارد متر مکعب در سال احتمالا ميتواند يکي ديگر از دلايل تسريع در توافقنامه اخير گازي ميان روسيه و جمهوري اذربايجان باشد